Андатпа. Авиациялық техниканы техникалық қызмет көрсету жүйелерінде құрылымданбаған мәтіндік деректер көлемінің тұрақты өсуі оларды талдаудың автоматтандырылған әдістеріне деген сұранысты арттырып отыр. Ақауларды стандартты кодтар бойынша дәстүрлі жіктеу көбіне істен шығулардың нақты себептерін толық ашуға жеткіліксіз, себебі ол бір жүйе аясында жоспарлы жұмыстар мен сыни ақауларды ажыратпай қарастырады. Осы зерттеудің нысаны бір типті әуе кемелері паркінің сыртқы жарықтандыру жүйесіне (ATA 33–40) қатысты ақаулардың мәтіндік сипаттамаларының семантикалық құрылымы болып табылады. Жарияланымның мақсаты алдын ала таңбаланған деректерді қолданбай, жасырын эксплуатациялық үлгілер мен істен шығу режимдерін автоматты түрде анықтау әдісін әзірлеу және сынақтан өткізу болып табылады. Зерттеудің әдіснамалық негізі Дирихленің латентті орналастыру алгоритміне (Latent Dirichlet Allocation, LDA) негізделген ықтималдық тақырыптық модельдеуге сүйенеді. Модельдің сапасын арттыру үшін салалық аббревиатураларды тарқатуды және мағыналық жүктемесі төмен сөздерді жоюды қамтитын мәтінді алдын ала өңдеудің арнайы алгоритмі қолданылды. Модельдің оңтайлы параметрлері когеренттілік метрикасын (Cv) сандық талдау және тақырыптардың семантикалық тұрақтылығын бағалау арқылы анықталды. Эксперимент нәтижелері алты тақырыптан тұратын модельдің деректерді түсіндіру тұрғысынан ең тиімді екенін көрсетті. Алынған кластерлерді талдау ақаулардың конструкциялық ерекшеліктермен байланысты пайда болу аймақтарын анықтауға, сондай-ақ істен шығуларды көріну сипаты бойынша жіктеуге мүмкіндік берді. Электр тізбектерінің істен шығуына және конструкция элементтерінің механикалық зақымдалуына сәйкес келетін жасырын ішкі топтар автоматты түрде айқындалды. Ұсынылған тәсіл техникалық персоналдың құрылымданбаған жазбаларын егжей-тегжейлі диагностикалық ақпаратқа айналдыруға мүмкіндік береді. Бұл техникалық қызмет көрсету бағдарламаларын жетілдіруге және әуе кемесінің жекелеген қосалқы жүйелерінің сенімділігін предиктивті басқаруға көшуге негіз қалайды.

Түйін сөздер: әуе кемесі, техникалық қызмет көрсету, сыртқы жарықтандыру, мәтіндік сипаттамалар, табиғи тілді өңдеу,тақырыптық модельдеу, Дирихленің жасырын орналастыруы.