Аңдатпа. Жұмыста радио сәулелену көздерінен келетін немесе объектілерден шағылысу нәтижесінде пайда болатын радио толқындарының таралу бағытын белгілеу арқылы объектілердің бұрыштық жағдайын анықтау тәсілдері зерттеледі. Зерттеу «жасанды интеллект технологиясы негізінде ЛА радио сәулелену көздерін пассивті бағыттау міндеттері үшін аппараттық-бағдарламалық кешенді әзірлеу» ғылыми-техникалық жобасын гранттық қаржыландыру шеңберінде орындалады (03.10.2025 ж. №332/23-25 шарт, №Ар 327016/0225 жобасы). Зерттеулер жүргізу Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Қорғаныс Министрінің бірінші орынбасары — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы бастығының 2023 жылғы 18 қарашадағы № 62-3-4068 шешіміне сәйкес жүзеге асырылады. Көрсетілген бағыт шеңберінде әскери Радиотехника және электроника негіздері кафедрасында радио сәулелену көздеріне бағытты пассивті анықтаудың заманауи әдістерін кешенді зерделеу жүргізіледі. Қазіргі заманғы радиопеленгацияда радиосәулелену көздерінің, соның ішінде белсенді кедергілер қоюшы құралдардың бұрыштық координаттарын дәл және жедел анықтау маңызды міндет болып қала береді. Бұл көп сәулелі таралудың күрделі жағдайларында өлшеу дәлдігі, байламның бір мәнділігі және жабдықтың кедергіге төзімділігі арасындағы ымыраны табуды талап етеді. Бұл жұмыста амплитудалық және фазалық пеленгациялау әдістерінің техникалық шектеулерін жүйелеу және оларды еңсеру жолдарын іздеу мақсатында салыстырмалы теориялық талдау жүргізіледі. Радиотехникалық жүйелерді математикалық талдау және мамандандырылған әдебиеттерді аналитикалық қорыту әдістерін қолдана отырып, аппаратура сезімталдығының антенналық жүйелердің геометриясына тәуелділігіне бағалау жүргізілді. Қосымша d/λ қатынасын, сигнал/шу қатынасын және сигналдың келу бұрышын өзгерте отырып, Монте-Карло әдісімен фазалық пеленгациялау әдісіне сандық модельдеу жүргізілді. Талдау көрсеткендей, классикалық амплитудалық максимум әдісінің пеленгациялық сезімталдығы төмен. Фазалық әдістер, керісінше, жоғарырақ дәлдікті қамтамасыз етеді, алайда антенналар арасындағы қашықтық ұлғайған сайын олар пеленгтің көп мәнділігі (бір мәнді еместігі) мәселесімен бетпе-бет келеді. Жүргізілген жұмыстың нәтижесінде қажетті дәлдікке және өлшеулердің бір мәнділігіне қол жеткізу үшін аралас көп арналы тәсілдерді пайдалану неғұрлым орынды деген қорытынды жасалды. Сонымен қатар, сигналдарды цифрлық өңдеудің заманауи алгоритмдерін (мысалы, MUSIC алгоритмін) енгізу және бейімделгіш антенналық торларды қолдану көп сәулеліліктің тұрақсыздандырушы факторларының әсерін өтей алады.
Түйін сөздер: амплитудалық пеленгация, фазалық пеленгация, анықтау аймағы, белсенді кедергілерді қоюшы, сигнал, пеленг, шуға төзімділік.