ПИКТІК ЖҮКТЕМЕЛЕР КЕЗІНДЕ ҮЛЕСТІРІЛГЕН АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕНІҢ БЕССЕРВЕРЛІК АРХИТЕКТУРАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕРІ
Аңдатпа. Бұл мақалада біркелкі емес және шың жүктеме жағдайларында жұмыс істейтін таратылған ақпараттық жүйе үшін оқиғаға негізделген серверсіз архитектураны құру тәсілі қарастырылады. Қазіргі заманғы цифрлық қызметтер кіріс сұраныстарының қарқындылығының күрт ауытқуларымен сипатталады, бұл операциялық тұрақтылықты, қолайлы жауап беру уақытын және есептеу ресурстарын тез масштабтау мүмкіндігін сақтауды талап етеді. Мұндай ортадағы дәстүрлі монолитті және контейнерлік шешімдер […]
VERKLE АҒАШЫНА НЕГІЗДЕЛГЕН ЦИФРЛЫҚ ҚОЛТАҢБАНЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ ЖҮРГІЗУ
Аңдатпа. Мақалада қытайдың қалдықтар теоремасын қолдана отырып, Verkle ағашына негізделе ұсынылған цифрлық қолтаңбаның тиімділігін эксперименттік бағалау зерттелген. Кілттерді құру, қолтаңбаны қалыптастыру және оны тексеру алгоритмдерін бағдарламалық қамтамасыз ету әзірленді. Ұсынылған схемада, Verkle ағашы міндеттемелерді ықшамды түрде көрсету үшін қолданылады, ал қытайдың қалдықтар теоремасы модульдік есептеулерді оңтайландыру және қолтаңба жасау мен тексеру операцияларының есептеу тиімділігін арттыру […]
АТМОСФЕРАЛЫҚ АУА ЛАСТАНУЫН МОНИТОРИНГТЕУ ЖҮЙЕСІНДЕ АНОМАЛИЯЛАРДЫ АНЫҚТАУ АЛГОРИТМІН ӘЗІРЛЕУ
Аңдатпа. Соңғы жылдары атмосфералық ауаның ластану проблемасы, әсіресе өнеркәсіптік аймақтар үшін өткір бола бастады. Экологиялық мониторинг деректері көлемінің тұрақты өсуі оларды жинақтауды ғана емес, сонымен қатар тиімді зияткерлік өңдеуді де талап етеді. Негізгі міндеттердің бірі-ластаушы заттардың нақты шығарындыларын да, өлшеу жүйелерінің қателіктерін де көрсете алатын қалыптан тыс мәндерді уақтылы анықтау. Бұл жұмыста статистикалық әдістер мен […]
АТАУЛЫ МӘНДЕРДІ ТАНУДАН ҚАТЫНАСТАРДЫ АНЫҚТАУҒА ДЕЙІН: ҮЛКЕН ТІЛДІК МОДЕЛЬДЕР КӨМЕГІМЕН ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕГІ ҚАТЫНАСТАРДЫ АНЫҚТАУ ДЕРЕКТЕР ЖИЫНЫН ҚҰРАСТЫРУ
Аңдатпа. Қатынастарды анықтау – құрылымданбаған мәтіннен формальды білім құрылымдарын қалыптастырудағы негізгі кезеңдердің бірі. Қазақ тілі үшін бұл бағыттың дамуы сапалы аннотацияланған семантикалық ресурстардың жетіспеушілігімен шектеліп келді. KazNERD деректер жиыны атаулы мәндерді тану міндеті үшін берік негіз қалыптастырғанымен, мәндер арасындағы күрделі семантикалық байланыстарды модельдеу әлі де өзекті мәселе болып отыр. Осы зерттеуде аталған мәселені шешу мақсатында […]
ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКТЕРГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ҚАЗАҚСТАН АУМАҚТАРЫН ЖІКТЕУГЕ АРНАЛҒАН МАШИНАЛЫҚ ОҚЫТУ
Аңдатпа. Бұл мақала 2024 жылғы демографиялық деректер негізінде Қазақстан аудандарын жіктеу үшін машиналық оқыту алгоритмдерін қолдануды зерттеуге арналған. Зерттеу барысында шешім ағашы, кездейсоқ орман және k-жақын көршілер (KNN) алгоритмдері қарастырылды. Олардың бұл міндетті шешудегі жоғары тиімділігі көрсетілді. Деректерді алдын ала өңдеуге қала халқының үлесін есептеу (urban_ratio) кірді. Осы есептеу негізінде бинарлық мақсатты айнымалы құрылды. Барлық […]
ТУБЕРКУЛЕЗДІ РЕНТГЕНДІК КЕСКІНДЕРДЕ АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ЛОКАЛИЗАЦИЯЛАУҒА АРНАЛҒАН ТЕРЕҢ ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІ
Аңдатпа. Туберкулез қазіргі уақытта уақтылы және дәл диагностика жасауды талап ететін ең кең таралған жұқпалы аурулардың бірі болып табылады. Осыған байланысты, бұл жұмыста кеуде қуысының рентген суреттерінде туберкулезді автоматты түрде анықтауға арналған терең оқыту модельдерін әзірлеу және салыстырмалы бағалау зерттеуі ұсынылған. Зерттеудің мақсаты патологиялық өзгерістерді анықтау міндетінде YOLOv8 және RT-DETR модельдерінің тиімділігін талдау және ең […]
АВИАЦИЯЛЫҚ ТЕХНИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ ҚҰРЫЛЫМДАЛМАҒАН ДЕРЕКТЕРІН ТЫҒЫЗДЫҚТЫ КЛАСТЕРЛЕУ ЖӘНЕ ҮЛКЕН ТІЛДІК МОДЕЛЬДЕР НЕГІЗІНДЕ ЗИЯТКЕРЛІК ТАЛДАУ
Аңдатпа. Ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз ету және әуе кемелеріне техникалық қызмет көрсетудің экономикалық тиімділігін арттыру құрылымдалмаған мәтіндік есептерді зияткерлік талдауды талап етеді. Тақырыптық талдаудың дәстүрлі әдістері қысқа хабарламалардың семантикалық контекстінің жоғалуымен және мәтіндерді қолмен алдын ала өңдеудің жоғары еңбек сыйымдылығымен байланысты шектеулерге ие. Осы зерттеудің пәні техникалық рапорттардан білімді автоматты түрде алу әдістері болып табылады. Қойылған […]
НЕЙРОНДЫҚ ЖЕЛІЛЕРДІ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ НЕГІЗГІ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ БОЙЫНША ӨКПЕ ОБЫРЫН ЕРТЕ ДИАГНОСТИКАЛАУ
Аңдатпа. Қазіргі уақытта онкологиялық аурулардың жиілігі қазіргі қоғамның маңызды мәселелерінің бірі болып қала береді. Өкпенің қатерлі ісігі онкопатологияның ең өлімге әкелетін түрлерінің бірі болып табылады, бұл көбінесе ісік процесінің кеш кезеңдерінде анықталуына байланысты. Скринингтік және ерте диагностикалық бағдарламалардың тиімділігі аурудың болжамына және пациенттердің өмір сүру деңгейіне тікелей әсер етеді. Осыған байланысты соңғы жылдары терең оқыту […]
IOT-ЖЕЛІЛЕРІНДЕ ЖЕЛІЛІК ТРАФИК МОНИТОРИНГІ МЕН КИБЕРШАБУЫЛДАРДЫ АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН IOTECTOR ЖҮЙЕСІН ӘЗІРЛЕУ
Аңдатпа. Заттар интернетінің (IoT) қарқынды дамуы қосылған құрылғылар санының артуына және кибершабуылдар санының көбеюіне алып келуде, бұл тиімді әрі ауқымдалатын қорғаныс тетіктерін әзірлеуді талап етеді. Осы жұмыста IoT-желілеріндегі желілік трафикті мониторингтеу мен кибершабуылдарды анықтауға арналған IoTector платформасы ұсынылады. IoTector IoT құрылғылары мен желілік инфрақұрылым арасындағы интеллектуалды шлюз ретінде қарастырылып, шабуылдар мен аномалияларды нақты уақыт режимінде […]
СУ ТАСҚЫНЫН ЕРТЕ АНЫҚТАУ МАҚСАТЫНДА GLOBAL NAVIGATION SATELLITE SYSTEM ДЕРЕКТЕРІНЕ НЕГІЗДЕЛГЕН КРАУДСОРСИНГТІК МОБИЛЬДІ ЖҮЙЕ
Аңдатпа. Мақала Қазақстан аумағында жиі қайталанатын су тасқындары жағдайында төтенше жағдайларға жедел әрекет етуді қамтамасыз ету мәселесіне арналған. Зерттеудің өзектілігі су тасқындарын ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік беретін сенімді және жедел кеңістіктік деректердің жеткіліксіздігімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – азаматтардың қатысуына негізделген жаһандық навигациялық спутниктік жүйе деректерін (Global Navigation Satellite System, GNSS) пайдалану арқылы су тасқындарын мониторингтеуге […]
МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ҚАТЕЛЕР ТАКСОНОМИЯСЫ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕ АРНАЛҒАН ГИБРИДТІ NLP-ЖҮЙЕЛЕРДЕГІ МАРШРУТТАУ МЕХАНИЗМІ РЕТІНДЕ
Аңдатпа. Қазақ тілінің агглютинативтік сипаты және кірме сөздердің қарқынды ағымы бірнеше ауытқу кластарын құрайды, олардың NLP-модельдеріне әсер ету механизмі түбегейлі ерекшеленеді. Бұл өз кезегінде автоматтандырылған жүйелер үшін қиындықтар туғызады. Жағдайды одан әрі орыс және ағылшын тілдерінен қосылатын үздіксіз сөздер ағымы қиындатады. Олар тілдің фонологиялық логикасынан ішінара ауытқып кетеді. Нәтижесінде морфологиялық анализатор бір ғана емес, бірнеше […]
ТҮСІНДІРІЛЕТІН ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ АРҚЫЛЫ БІЛІМ БЕРУДЕГІ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ САУАЛНАМА ДЕРЕКТЕРІН ТАЛДАУ ҮШІН МАШИНАЛЫҚ ОҚЫТУ МОДЕЛЬДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ
Аңдатпа. Құрылымдалған сауалнама деректерін талдауда машиналық оқыту модельдерін қолдану деректерге негізделген аналитикалық жүйелерді дамытуда маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Алайда көптеген классификациялық алгоритмдер жоғары болжам дәлдігін көрсеткенімен, олардың шешім қабылдау логикасының жеткіліксіз түсіндірілетіндігі практикалық қолданылуын шектейді. Осыған байланысты құрылымдалған деректерді талдауда өнімділік пен интерпретациялану деңгейін бірлесе бағалау өзекті мәселе болып табылады. Бұл зерттеуде құрылымдалған сауалнама […]