ШАҒЫН ӘУЕ АППАРАТТАРЫНЫҢ AHRS ЖҮЙЕСІ СИПАТТАМАЛАРЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН ПИД-РЕТТЕГІШТЕРДІҢ ЖЕТІЛДІРІЛУІ ЖӘНЕ ЗАМАНАУИ ҚОЛДАНУ БАҒЫТТАРЫ
Аңдатпа. Дәстүрлі PID реттегіштері ендірілген ұшу басқару және тұрақтандыру жүйелерінде кеңінен қолданылады. Алайда кіші әуе кемелерінің кеңістіктегі бағыт пен жағдайды анықтау жүйелерінде (AHRS) классикалық PID тәсілдері сенсорлық шу, дрейф, діріл және жеңіл авионикалық платформаларға тән энергия шектеулері жағдайында жеткіліксіз тиімді болып табылады.Бұл жұмыста AHRS жүйесін жаңғыртуға арналған контекстік және тәуекелге сезімтал PID архитектурасы ұсынылады. Реттегіш […]
БЕЙНЕНІ БАСҚАРУСЫЗ ҰШУ АППАРАТТАРЫ ТҮСІРГЕН СУРЕТТЕР БОЙЫНША АТМОСФЕРАЛЫҚ МӨЛДІРЛІКТІ ТАЛДАУҒА АРНАЛҒАН КОМПЬЮТЕРЛІК КӨРУ ӘДІСТЕРІ
Аңдатпа. Бұл мақала ұшқышсыз ұшу аппаратынан алынған суреттер негізінде компьютерлік көру және терең оқыту әдістерін қолдана отырып, қалалық жағдайда атмосфераның мөлдірлігін автоматты бағалау мәселесін қарастырады. Бұл тәсіл көкжиек маңындағы түтіннің визуалдық белгілерін талдауға бағытталған, себебі дәл осы жерде аэрозольдік ластанудың концентрациясы әдетте ең жоғары болады. Эксперименттік зерттеу үшін 2024 жылдың қаңтар–ақпан айларында алынған Алматы қаласының […]
ДИРИХЛЕНІҢ ЛАТЕНТТІ ОРНАЛАСТЫРУЫ НЕГІЗІНДЕ ӘУЕ КЕМЕСІНІҢ СЫРТҚЫ ЖАРЫҚТАНДЫРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЖАСЫРЫН ІСТЕН ШЫҒУ ТҮРЛЕРІН АНЫҚТАУ
Андатпа. Авиациялық техниканы техникалық қызмет көрсету жүйелерінде құрылымданбаған мәтіндік деректер көлемінің тұрақты өсуі оларды талдаудың автоматтандырылған әдістеріне деген сұранысты арттырып отыр. Ақауларды стандартты кодтар бойынша дәстүрлі жіктеу көбіне істен шығулардың нақты себептерін толық ашуға жеткіліксіз, себебі ол бір жүйе аясында жоспарлы жұмыстар мен сыни ақауларды ажыратпай қарастырады. Осы зерттеудің нысаны бір типті әуе кемелері паркінің […]
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ӘУЕКОМПАНИЯЛАРЫНДА ЭКИПАЖДАРДЫҢ ШАРШАУ ДЕҢГЕЙІН БАҒАЛАУ БОЙЫНША ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАРҒА СӘЙКЕС ҰСЫНЫСТАРДЫ ӘЗІРЛЕУ
Аңдатпа. Әуе тасымалы қарқындылығының артуы және түнгі әрі ұзақ қашықтықтағы рейстер үлесінің өсуі жағдайында экипаж шаршауын басқару ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз етудің аса маңызды факторына айналуда. Экипаж шаршауы ұшу операцияларының сенімділігіне және шешім қабылдау сапасына әсер ететін маңызды фактор ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, жұмыс уақытына қойылатын дәстүрлі шектеулер шаршау тәуекелін толық бағалауға мүмкіндік бермейді, бұл кешенді […]
ҰШҚЫШСЫЗ ЖҮЙЕЛЕРДІ БАСҚАРУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ МЕН ТӘУЕКЕЛДЕРІН ТАЛДАУ ӘДІСТЕРІ
Аңдатпа. Бұл мақалада сыртқы кедергілердің болуын ескере отырып, пилотсыз жүйелер үшін ақпарат алмасудың сенімділігі мен тұрақтылығын арттыру тәсілдері қарастырылады. Бұл мақалада қарастырылатын негізгі мәселе — деректерді беру арналарының жұмысына әсер етуі мүмкін табиғи және жасанды факторларды талдау. Жасанды электромагниттік кедергілердің әсеріне де баса назар аударылады. Мақаланың ғылыми жаңалығы — пилотсыз жүйені көп агентті орта ретінде […]
VLC НЕГІЗІНДЕГІ ДЕРЕКТЕРДІ БЕРУ ЖҮЙЕЛЕРІНДЕ ИНТЕГРАЦИЯЛАНҒАН ТОПТАРДЫ БЕЙІМДЕЛМЕЛІ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАУ АЛГОРИТМІ
Аңдатпа. Бұл жұмыста ұшқышсыз ұшу аппараттарының (ҰҰА) интеграцияланған топтарының координаттарын анықтауға арналған математикалық модель қарастырылады. ҰҰА қолдану салалары мен қашықтықтан басқарылатын аппараттарды біріктіретін ұшқышсыз авиациялық жүйелердің перспективалық бағыттары талданған. Мұндай жүйелерде өзара әрекеттесудің тұрақтылығын және сенімділігін арттыру үшін интеграцияланған топтардың тұрақты құрылымдары ұсынылған.Назарды интеграцияланған ҰҰА топтарын модельдеудің әдістеріне аудардық, олар математикалық сипаттаманы және компьютерлік эксперименттерді […]
ТАУКЕН ҚАЛДЫҚТАРЫНА АРНАЛҒАН КЕРІ ЖЕТКІЗУ ТІЗБЕКТЕРІНДЕГІ КОНВЕРСИЯ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ ӨТЕЛІМДІЛІК ШЕКТІ МӘНДЕРІ
Аңдатпа. Кері жеткізу тізбектері (КЖТ) таукен өнеркәсібінде ресурстарды тиімді пайдалануды арттыру және қоршаған ортаға түсетін теріс әсерді азайту тетігі ретінде барған сайын кеңінен қарастырылуда. Алайда Қазақстан сияқты дамушы экономикаларда таукен қалдықтарын қайта өңдеудің экономикалық орындылығы ұзақ тасымалдау қашықтықтары, жоғары пайдалану шығындары және өңдеу инфрақұрылымының шектеулілігі салдарынан белгісіз болып отыр. Алдыңғы зерттеулер кері логистикаға негізделген оңтайландыру […]
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КӨЛІК ДӘЛІЗДЕРІН ДАМЫТУ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚСТАННЫҢ КӨЛІКТІК-ЛОГИСТИКАЛЫҚ ӘЛЕУЕТІН АРТТЫРУ МҮМКІНДІКТЕРІ
Аңдатпа. Жаһандық экономиканың дамуы, халықаралық сауда көлемінің артуы және жеткізу тізбектерінің күрделенуі көлік-логистикалық жүйелердің стратегиялық маңызын күшейтуде. Осы үдерістер аясында транзиттік әлеуеті жоғары мемлекеттер үшін көлік-логистикалық қызметтер экономикалық өсудің маңызды факторына айналуда. Қазақстан Республикасы Еуразия құрлығының орталығында орналасып, Еуропа мен Азияны байланыстыратын негізгі құрлықтық бағыттар торабында тұр. Бұл жағдай елдің халықаралық көлік дәліздері жүйесіндегі рөлін […]
ЦИФРЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КӨЛІКТІК ЛОГИСТИКАНЫ ДАМЫТУҒА ӘСЕРІ
Аңдатпа. Мақалада цифрлық логистиканы зерделеумен және Қазақстанның көлік-логистика секторына заманауи технологияларды енгізу дәрежесін талдаумен байланысты мәселелер қаралады. Зерттеу технологиялық дайындық, инновациялық даму және логистиканың тиімділігі арасындағы өзара байланысты бағалауға негізделген. 1990 жылдардың соңынан бастап, алғаш рет интернет-технологиялар мен цифрлық экономика тұжырымдамалары кеңінен талқылана бастаған кезде, бизнес-процестер мен тұтыну практикаларын түбегейлі өзгерткен елеулі өзгерістер болды. Екі […]
ҚАЛАЛЫҚ МАГИСТРАЛЬДЫҚ КӨШЕЛЕРДІҢ ТЫҒЫЗ КӨЛІК АҒЫНЫ ЖАҒДАЙЫНДА КӨЛІК ТҰРАҚТАРЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ӘСЕРІН ТАЛДАУ
Аңдатпа. Бүгінде әлемнің, оның ішінде еліміздің бірнеше қалаларында автокөлік тұрақтарын ұйымдастыру өзекті мәселе болып табылады. Бұл көлемі үнемі өсіп келе жатқан автомобильдену қарқынымен байланысты. Бұның әсері қалалық магистральдық көшелерде немесе көше — жол тораптарында көлік құралдарының қозғалыс қарқындылығының артуынан, көше-жол тораптары мен магистральдық көшелердің өткізу қабілетінің төмендеуінен, көше — жол тораптарының көліктік жүктемелік деңгейінің өсе […]
КВАНТТЫҚ ЕСЕПТЕУДІҢ КРИПТОГРАФИЯҒА ӘСЕРІ — КЛАССИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ПОСТКВАНТТЫҚ АЛГОРИТМДЕРДІ САЛЫСТЫРУ
Аңдатпа. Кванттық есептеу — бұл дәстүрлі есептеу әдістеріне үлкен әсер ететін озық технология, бұл біздің цифрлық қауіпсіздігіміздің негізін құрайтын криптографиялық жүйелер үшін үлкен қиындық тудырады. Бұл зерттеу тезисі Кванттық дәуірдегі криптографиялық тұрақтылыққа арналған, Бұл Кезде Rsa және эллиптикалық, қисық криптография сияқты негізгі алгоритмдер Шор алгоритмін қолдану арқылы бұзылады, ал симметриялы примитивтер Гровердің іздеуіне қарсы қауіпсіздігінің […]
STEM-БІЛІМ БЕРУ ЭЛЕМЕНТТЕРІ БАР ОҚЫТУШЫЛАРДЫҢ БІЛІКТІЛІГІН АРТТЫРУ ПРОЦЕСІНІҢ ОНТОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ БАЗАСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ МОДЕЛІН ӘЗІРЛЕУ
Аңдатпа. Мақалада STEM-бағдарланған тәсілдерге баса назар аудара отырып, білім берудің цифрлық трансформациясы жағдайында оқытушылардың біліктілігін арттыру процесін ресімдеуге және қолдауға арналған онтологияны әзірлеу қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі ХХІ ғасыр оқытушыларының кәсіби құзыреттіліктерін жүйелі түрде ұсыну және олардың цифрлық білім беру орталарында өлшенуін қамтамасыз ету қажеттілігімен байланысты. Жұмыстың мақсаты бірыңғай ақпараттық құрылымда STEM-әдістерді, құзыреттерді, олардың қалыптасу индикаторларын, […]