Аңдатпа. Бұл мақалада екінші реттік радиолокация диапазонына (1030/1090 МГц) тән күшті шу мен кедергілер жағдайында радиолокациялық сигналдарды өңдеу және олардың сенімділігін арттырудың заманауи тәсілдері қарастырылады. Әуе қозғалысының радарлық жүйелері әуе кеңістігін қауіпсіз және тиімді басқаруды қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады, дегенмен, олардың өнімділігі 1030/1090 МГц диапазонына тән күшті шу мен кедергілер кезінде төмендейді. Зерттеу барысында сигнал/шу қатынасын арттыруға, мақсаттық жауап параметрлерінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге және жалған дабыл ықтималдығын азайтуға бағытталған сүзгілеу мен бейімделген сигналдық өңдеу алгоритмдері егжей-тегжейлі талданды. Объективті салыстыру жүргізу үшін классикалық және жетілдірілген цифрлық сүзгілеу тәсілдері қарастырылды. Әсіресе MATLAB ортасында жүзеге асырылып, синтетикалық деректер мен типтік радиолокациялық сценарийлердің модельдері негізінде сыналған медиандық, Баттерворт және рекурсивті Калман сүзгілерін салыстырмалы зерттеу ерекше назарға алынды. Сүзгінің реті, өткізу жолағы, бейімделу коэффициенттері мен дискреттеу қадамының сигналды қалпына келтіру сапасына әсері зерттелді. Статистикалық, корреляциялық және ықтималдық талдау нәтижесінде фондық шудың бейстационарлы табиғатын, сигналдар арасындағы уақытша корреляцияны және амплитудалық тербелістерді ескеретін бейімделген табалдырықтық анықтау әдісі жетілдірілді. Алынған нәтижелер біріктірілген және рекурсивті сүзгілерді қолдану екінші реттік радиолокаторлардың кездейсоқ және жүйелік кедергілерге төзімділігін едәуір арттыратынын, бағалау қателіктерінің дисперсиясын азайтатынын және радиолокациялық ақпараттың сенімділігін жоғарылататынын көрсетті. Зерттеудің практикалық құндылығы — ұсынылған әдістерді азаматтық авиацияның интеллектуалды әуе қозғалысын басқару және радиолокациялық бақылау жүйелеріне енгізу арқылы кедергіге төзімділікті, ұшақтарды сәйкестендіру дәлдігін және радиолокациялық бақылау сапасын арттыру мүмкіндігімен айқындалады.
Түйін сөздер: екінші реттік радиолокация, бейімделген сүзгілеу, Калман сүзгісі, Баттерворт сүзгісі, медиандық өңдеу, цифрлық сигналдарды өңдеу, сигналдардың интерференциясы, радиолокациялық бақылаудың сенімділігі.