Аңдатпа. Шудың ластануы басты мәселеге айналды, өйткені ол көбінесе адамның іс-әрекетін немесе өмір салтын бұзады. Жұмыс дыбыстық және ультрадыбыстық сигналдардың шекті рұқсат етілген деңгейлеріне нормаларды енгізу саласындағы нормативтік базаны талдауға арналған. Жұмыстың өзектілігі ультрадыбыстық сигналдарды өлшеуді нормативтік қамтамасыз ету мәселелерін, сондай-ақ адамдардың денсаулығына қауіпті ультрадыбыстық көздерді анықтау тәртібін толық пысықтаумен байланысты. Зерттеу тақырыбы-дыбыстық және ультрадыбыстық сигналдардың деңгейін өлшеуге арналған нормативтік база мен стандарттар. Ультрадыбыстық өңдеу адамдардың назарын көбірек аударады, өйткені ультрадыбыстық технология энергияны үнемдейтін процестерге икемді «жасыл» балама бола алады, дегенмен қуатты ультрадыбыстық көздер адам денсаулығына зиян тигізеді. Олар әсіресе қауіпті, өйткені адам ультрадыбыстық көздердің әсерін білмеуі немесе сезінбеуі мүмкін. Зерттеудің міндеттері сигналдардың рұқсат етілген деңгейлерінің айырмашылықтарын және осы деңгейлерді өлшеу ерекшеліктерін анықтау болды. Жұмыстың мақсаты қазақстандық нормативтік құжаттардың толықтығын халықаралық стандартқа сәйкестігін анықтау болып табылады. Бірқатар елдерде заңды түрде белгіленген дыбыстық және ультрадыбыстық қысымның шекті рұқсат етілген нормалары келтірілген. Дүние жүзіндегі миллиондаған адамдар ықтимал қауіпті шу деңгейіне ұшырайды, сондықтан жұмысшылардың есту денсаулығын жеткілікті түрде қорғау үшін заңнамаға шұғыл жаһандық қажеттілік бар. Белгіленген нормалар деңгейіндегі үлкен дисперсияға және осы мәндердің екіұштылығына әкелетін себептерге назар аударылды. Күшті ультрадыбыстық сигналдардың көздерін анықтау бойынша нормативтік-әдістемелік құжаттардың болмауы фактісі атап өтілді, олардың қауіптілігі адам үшін естілмеуінде. Реактивті ұшақтардың салоны мен кабинасында ультрадыбыстық деңгейлерді зерттеу қажеттілігі туралы қорытынды жасалады.

Түйін сөздер: акустика, дыбыс, дыбыс қысымы, норма, қауіп, ұшақ, стандарт, ультрадыбыстық.