Аннотация. Мақалада икемді өнеркәсіптік роботты пайдалана отырып, авиациялық техника үлгілеріне лак-бояу жабындарын жағу жөніндегі операциялардың тиімділігін арттыру мәселелері қарастырылады. Зерттеу пәні күрделі геометриялық пішіндегі авиациялық конструкциялардың бетіне лак-бояу материалдарын автоматтандырылған жағудың технологиялық процестері, сондай-ақ роботты кешендерді қолдану есебінен жабын сапасы мен бояу жұмыстарының өнімділігін арттыру әдістері болып табылады.
Зерттеудің мақсаты – жұмыс құралының қозғалыс траекториясын оңтайландыру, бояу бетіне қажетті қашықтықты сақтау және бояу материалын бүкіл өңдеу алаңына біркелкі бөлу арқылы авиациялық техниканы бояу операцияларының тиімділігін арттыруды қамтамасыз ететін икемді роботты басқару әдісін әзірлеу және бағалау. Әзірленген әдіс бояу объектісінің сандық моделін, манипулятордың қозғалыс траекториясын адаптивті жоспарлау алгоритмдерін және авиациялық беттердің күрделі конфигурациясын ескеруге мүмкіндік беретін кеңістіктік орналасудың математикалық аппаратын пайдалануға негізделген. Әдіс технологиялық процестерді роботтандырылған басқару, компьютерлік модельдеу және нақты уақыт режимінде жабу параметрлерін автоматтандырылған бақылау принциптеріне негізделген.
Бояуды қолмен жағудың классикалық моделінен айырмашылығы, әзірленген әдіс бүріккіш жабдықтың жоғары орналасу дәлдігін, адам факторының әсерін азайтуды, жабын қалыңдығының тұрақтылығын арттыруды және бояу материалдарының шығынын азайтуды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, икемді роботты қолдану технологиялық циклдің ұзақтығын қысқартуға, жұмыстың қауіпсіздігін арттыруға және жабын сапасының қажетті көрсеткіштерін сақтай отырып, авиациялық конструкциялардың жету қиын учаскелерін өңдеуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер авиациялық техниканы өндіру және техникалық қызмет көрсету процестеріне роботтандырылған технологияларды енгізу перспективасын растайды.
Түйін сөздер: икемді робот, лак-бояу жабындары, авиациялық техника, роботты бояу, технологиялық процестерді автоматтандыру, қозғалыс траекториясын оңтайландыру, беттің цифрлық моделі.