ҰЯЛЫ ТЕЛЕФОНДЫ ҚОЛДАНУ КЕЗІНДЕГІ ЭЛЕКТРО МАГНИТТІК ӨРІСТЕРДІҢ АДАМ АҒЗАСЫНА ӘСЕРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ
Аңдатпа. Бұл жұмыста сымсыз байланыс жүйесіне жататын ұялы телефондардың Аннотация. Бұл еңбекте сымсыз байланыс жүйелерінің құрамына кіретін ұялы телефондардың адам ағзасына әсері, сондай-ақ ұялы байланыс кезіндегі электромагниттік сәулеленудің әсері қарастырылады. Еңбек ұялы телефонды пайдалану және осы пайдаланумен байланысты аурулардың түрлері туралы статистикалық деректерді ұсынады. Адам денесінің моделі жасалып, сол модельде ұялы байланыстағы электромагниттік сәулелену процестерінің […]
СТУДЕНТТЕРДІҢ МӘТІНДІК ТАПСЫРМАЛАРЫНДАҒЫ ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТІМЕН ЖАСАЛҒАН МӘТІНДІ АНЫҚТАУ МОДЕЛЬДЕРІНІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ
Аңдатпа. Қазіргі трансформерлік модельдер автоматты мәтін генерациясының мүмкіндіктерін едәуір кеңейтіп, жоғарғы оқу орындарында академиялық адалдықты қамтамасыз етуде жаңа сынақтарды туындатты. Дәстүрлі антиплагиат жүйелері студенттің өзіндік жұмысы мен жасанды интеллектпен жасалған материалды ажырата алмайды, сондықтан сенімді автоматты анықтаушылар әзірлеу өзекті болып табылады. Осыған байланысты мақалада студенттік жұмыстардағы ИИ-генерацияланған мәтінді анықтаудың үш негізгі әдісінің салыстырмалы талдауы жүргізілді. […]
ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘТІНДЕРДІ ҚАЗАҚ, ОРЫС ТІЛДЕРІНЕ НЕЙРОНДЫ МАШИНАЛЫҚ АУДАРУДЫҢ ӘДІСТЕРІ МЕН САПАЛЫҚ ТАЛДАУЫ
Аңдатпа. Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында құқық саласындағы мәтіндерді қазақ тілінен орыс және ағылшын тілдеріне, сондай-ақ осы тілдерден қазақ тіліне сапалы аудару – өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Бұл ғылыми жұмыста кеңінен қолданылатын Яндекс пен Гугл секілді машиналық аударма жүйелері арқылы арнайы құқықтық дереккөздерден алынған мәтіндердің қазақ-орыс тіл жұбы негізінде аударылып, аударма сапасындағы қателіктерге талдау жүргізілді. […]
ВИБРОАКУСТИКАЛЫҚ МОНИТОРИНГ ЖҮЙЕЛЕРІНДЕ ТАЛШЫҚТЫ-ОПТИКАЛЫҚ МОДАЛЬДЫҚ ҚҰРЫЛЫМДАР МЕН СПЕКТРАЛДЫ-КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ РАДИОПЕЛЕНГТЕУ ӘДІСІНІҢ ӨЗАРА ЫҚПАЛЫ МЕН ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ
Аңдатпа. Бұл зерттеу жұмысының мақсаты – таратылған акустикалық сенсор (DAS) жүйесінде әртүрлі модальды талшықтардың виброакустикалық әсерге сезімталдық деңгейін салыстыру арқылы спектралды-корреляциялық өңдеудің тиімділігін анықтау. Зерттеу нысаны ретінде бір модалы (SMF, ITU-T G.652) және арнайы легирленген аз модалы (FMF 21/125, 5-LP-модалы, GeO₂ негізіндегі) оптикалық талшықтар алынды. Экспериментте төмен жиілікті виброакустикалық әсер (10 Гц, 30 Гц, 150 […]
NSGA-II ӘДІСІНЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ӘДІЛДІК ШАРТТАРЫМЕН ӨҢІРЛІК БЮДЖЕТТІ БӨЛУДІҢ КӨП МАҚСАТТЫ ОПТИМАЛДАУЫ
Аңдатпа. Бұл мақалада ауданаралық теңсіздікті азайта отырып, утилитарлық әл-ауқатты барынша арттыратын аймақтық бюджетті бөлу механизмін құру ұсынылады. Оңтайландырғыш, NSGA-II эволюциялық көп мақсатты алгоритм, қатаң шектеулер арқылы және объективті деңгейде (жан басына шаққандағы Джини индексін азайту арқылы) әділдікті қамтамасыз етеді. Пайдалылықтың аз шығынымен ауданаралық теңсіздікті жою үшін авторлар әділдік шектеулері бар NSGA-II негізіндегі әдіснамасы берік Парето […]
СЫРТҚЫ ЖАРЫҚ ЖАБДЫҚТАРЫНЫҢ МЫСАЛЫНДА АВИАЦИЯЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕРГЕ ТЕХНИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ БОЛЖАМДЫ МОДЕЛІНІҢ СТАТИСТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ ЖӘНЕ ВАЛИДАЦИЯСЫ
Аңдатпа. Мақала нақты пайдалану деректерін статистикалық талдау негізінде авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсетудің болжамды моделін құру әдістемесін әзірлеуге және валидациялауға арналған. Модельдік объект ретінде оқиғалардың жоғары жиілігімен және ұшулардың жүйелілігіне сыни әсерімен сипатталатын «сыртқы жарық жабдығы» (External lights) істен шығу санаты таңдалды. Зерттеу жеті жыл ішінде тоғыз әуе кемесіне техникалық қызмет көрсету және жөндеу туралы […]
ДЫБЫСТЫҚ ЖӘНЕ УЛЬТРАДЫБЫСТЫҚ ТЕРБЕЛІСТЕРДІҢ ҚАУІПТІ ӘСЕРЛЕРІН НОРМАЛАУ ЖӨНІНДЕГІ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ НОРМАТИВТІК БАЗАНЫ ТАЛДАУ
Аңдатпа. Шудың ластануы басты мәселеге айналды, өйткені ол көбінесе адамның іс-әрекетін немесе өмір салтын бұзады. Жұмыс дыбыстық және ультрадыбыстық сигналдардың шекті рұқсат етілген деңгейлеріне нормаларды енгізу саласындағы нормативтік базаны талдауға арналған. Жұмыстың өзектілігі ультрадыбыстық сигналдарды өлшеуді нормативтік қамтамасыз ету мәселелерін, сондай-ақ адамдардың денсаулығына қауіпті ультрадыбыстық көздерді анықтау тәртібін толық пысықтаумен байланысты. Зерттеу тақырыбы-дыбыстық және ультрадыбыстық […]
НЫСАНДАРДЫ АНЫҚТАУҒА, БАСУҒА ЖӘНЕ ЗАҚЫМДАУҒА АРНАЛҒАН АНТИДРОН КЕШЕНІ
Аңдатпа. Бұл мақалада жасанды интеллектке (ЖИ) негізделген дронға қарсы кешеннің дамуы қарастырылады. Кешен ұшқышсыз ұшу аппараттарын (ҰҰА) анықтау, радиожиіліктік басу және жою үшін қолданылады. Сирия мен Украинадағы қазіргі қақтығыстарды талдау және Қазақстан Республикасының нормативтік құжаттарына сүйене отырып, жүйеге қойылатын талаптар айқындалды. Олар нақты сенсор сипаттамаларын ескереді (X-диапазонды радар, RCS 0,01 м², ИҚ-сенсор сезімталдығы 0,1 K), […]
МЕХАНИЗМДЕРДІ УЛЬТРАДЫБЫСТЫҚ ДИАГНОСТИКАЛАУҒА АРНАЛҒАН БОЛАШАҚ ҚҰРЫЛҒЫНЫҢ СИПАТТАМА ТАЛАПТАРЫ
Аңдатпа. Мақалада машиналар мен механизмдерді ультрадыбыстық диагностика әдістерін қолдануды реттейтін нормативтік құжаттарды талдау нәтижелері ұсынылған, сондай-ақ оларды дыбыс жиілігі саласындағы қолданыстағы стандарттармен салыстыру жүргізілген. Мұндай тәсіл қолдану салаларындағы айырмашылықтарды анықтауға және жаңа диагностикалық аспаптарды әзірлеу кезінде қолданыстағы нормаларды практикалық тұрғыдан пайдалану мүмкіндіктерін белгілеуге мүмкіндік берді.Арнайы назар қазіргі уақытта сатып алуға болатын ультрадыбыстық жиіліктегі өлшеу аспаптарына […]
АЗАМАТТЫҚ АВИАЦИЯДА «ҚОҒАМ 5.0» КОНЦЕПЦИЯСЫ АЯСЫНДА «ЗИЯТКЕРЛІК» ЕҢБЕК ҚАУІПСІЗДІГІН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН ҚҰРУ
Аңдатпа. Мақалада Қазақстан Республикасының азаматтық авиация саласында еңбек қауіпсіздігіне қатысты заманауи сын-қатерлер қарастырылады. Олар тасымал көлемінің өсуімен, рейстер санының артуымен және технологиялық үдерістердің күрделенуімен байланысты. Дәстүрлі тәсілдердің бұзушылықтарды бақылауға және оқиғалардың салдарын жоюға бағытталуы шектеулі тиімділікке ие екендігі және өндірістік тәуекелдердің жүйелі алдын алуын қамтамасыз етпейтіні көрсетілген. Цифрландыру мен интеллектуалдандыруға, предиктивті аналитикаға, автоматтандырылған мониторинг құралдарына […]
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ӘУЕ КОМПАНИЯЛАРЫНЫҢ ЖАҢА ӘУЕ РЕЙСТЕРІН АШҚАНДА АВИАЦИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ҰЙЫМДАСТЫРУ ШАРАЛАРЫ
Аңдатпа. Бұл мақала қазақстандық әуе компаниялары жаңа халықаралық рейстерді ашу кезінде авиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған ұйымдастыру шараларын зерттеуге арналған. Қазақстан Республикасының әуе тасымалы желісінің қарқынды кеңеюі жаңа бағыттарды іске қосу кезінде геосаяси ерекшеліктермен, терроризм қатерлерімен және жолаушыларды тасымалдауға қойылатын күшейтілген талаптармен байланысты қауіптердің туындауына алып келеді. Мұндай жағдайда алдын ала талдау жүргізу және халықаралық […]
ТРАНСФОРМЕР МОДЕЛЬДЕРІ АРҚЫЛЫ ЖОЛАУШЫЛАР ПІКІРЛЕРІН ЖІКТЕУ: RUBERT ЖӘНЕ XLM-ROBERTA МОДЕЛЬДЕРІНІҢ ҚОЛДАНЫСЫ
Аңдатпа. Бұл зерттеу қоғамдық көлік жолаушыларының пікірлерін автоматты түрде жіктеу үшін трансформер негізіндегі модельдерді әзірлеу және олардың өнімділігін бағалауға бағытталған. Мақсаты — пікірлерді өңдеуді жетілдіру және мәселелерді шешуді оңтайландыру. Жолаушылардың кері байланысын тиімді өңдеу — қоғамдық көлік қызметтерін жақсартудың маңызды бөлігі, себебі шешілмеген шағымдар мен операциялық тиімсіздік жолаушылардың қанағаттануын төмендетіп, логистикалық қиындықтарға әкелуі мүмкін. Кілтсөздерге […]