ТІК ҰШЫП-ҚОНУ МҮМКІНДІГІ БАР ҰШҚЫШСЫЗ ҰШУ АППАРАТТАРЫНЫҢ ӨТПЕЛІ РЕЖИМ ТРАЕКТОРИЯСЫН БЕЙІМДЕЛГЕН ОҢТАЙЛАНДЫРУ
Аңдатпа. Тік ұшудан көлденең ұшуға өтпелі режим тік ұшып-қону мүмкіндігі бар ұшқышсыз ұшу аппараттарын пайдалану кезіндегі ең күрделі кезеңдердің бірі болып табылады, өйткені осы кезеңде аэродинамикалық күштер, ұшу аппаратының кеңістіктегі қалпы, күштік қондырғыға қойылатын талаптар және басқару жүйесінің тиімділігі айтарлықтай өзгереді. Осы зерттеуде өтпелі процестің орнықтылығын, тиімділігін және басқарылуын арттыруға бағытталған өтпелі режим траекториясын оңтайландырудың […]
АУМАҚТЫҚ АЭРОМОБИЛЬДІЛІККЕ АРНАЛҒАН ЖАҢАРТЫЛАТЫН ЭНЕРГИЯНЫҢ КИБЕРМОДЕЛІ
Аңдатпа. Мақалада қалалық әуе қозғалысына арналған интеграцияланған энергиямен жабдықтау жүйесінің тұжырымдамалық моделі ұсынылған. Мақаланың мақсаты — қалалық әуе қозғалысына арналған жүйенің беріктігін арттыру. UAM энергетикалық инфрақұрылымының агенттеріне мыналар жатады: eVTOL ұшақтары; жоғары қуатты зарядтау станцияларымен жабдықталған вертипорттар; жоғары жылдамдықты зарядтау жүйелері; энергия сақтау жүйелері; жаңартылатын энергия көздері. UAM үшін аймақтық жаңартылатын энергияны цифрлық түрлендірудің негізгі […]
ТӨМЕН ЖЕР ОРБИТАЛАРЫНДА ШАҒЫН ҒАРЫШ АППАРАТТАРЫН БАСҚАРУДЫҢ ПАЙДАЛЫ ЖҮКТЕМЕСІН ЖӘНЕ БОРТТЫҚ КЕШЕНІН ЭНЕРГИЯ ТҰТЫНУДЫ ОҢТАЙЛАНДЫРУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ
Аңдатпа. Шағын ғарыш аппараттары, әсіресе CubeSat тәрізді наноспутниктер, шектеулі өлшемдері мен қуат көздерінің аздығына байланысты энергия балансын сақтау мәселесіне жиі тап болады. Мұндай аппараттардың негізгі артықшылығы – олардың салыстырмалы түрде төмен құны, жылдам әзірленуі және ғылыми зерттеулер мен технологиялық сынақтарды жүзеге асыруға қолайлы болуы. Алайда олардың шағын көлемі мен массасы энергиямен қамтамасыз ету жүйесіне қатаң […]
КӘСІБИ АВИАЦИЯНЫҢ КӨП ТІЛДІ БАЙЛАНЫСТАРЫНЫҢ ЦИФРЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯСЫ: КОРПУС НЕГІЗІНДЕГІ ЗЕРТТЕУ
Аңдатпа. Цифрлық трансформация авиация саласындағы тілдік коммуникацияға әсер етуде; дегенмен, тілдік деректер шектеулі болып қала береді. Бұл зерттеу авиация саласына қатысты 120 жалпыға қолжетімді үш тілді мәтінге сүйене отырып, екі уақыт кезеңін салыстыра отырып, осы өзгерістерді зерттейді: 2018–2019 және 2024–2025. Алдын ала өңдеу тіларалық ұқсастықтарды анықтады. Мәтінді өңдеу ережеге негізделген, Юникодты ескеретін құбырды пайдалану арқылы […]
ҚОЗҒАЛЫС ҚАУІПСІЗДІГІН ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖҮК АҒЫНДАРЫНЫҢ ӨСУІ КЕЗІНДЕ ТЕМІРЖОЛ ТАСЫМАЛДАУШЫСЫНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ
Аңдатпа. Мақала теміржол тасымалдаушысының көлік жұмысының көлемін ұлғайту кезінде тасымалдау процесінің сенімділігін, үздіксіздігін және қауіпсіздігін сақтау қабілетін анықтайтын факторларды зерттеуге арналған. Зерттеудің өзектілігі тасымалдау көлемінің ұлғаюына, жүк айналымының өсуіне, тасымалдаудың орташа қашықтығының ұзаруына және транзиттік жүктеменің күшеюіне байланысты, бұл инфрақұрылымға, жылжымалы құрамға, диспетчерлік басқаруға, жөндеу базасына және қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесіне әсердің жоғарылауына әкеледі. […]
ӘУЕ ТАСЫМАЛДАРЫН ҰЙЫМДАСТЫРУДАҒЫ «ЖАСЫЛ» ЛОГИСТИКА ЭКОНОМИКАСЫ
Аңдатпа. Зерттеудің мақсаты – авиациядағы жасыл логистика жобаларының экономикалық, экологиялық және операциялық нәтижелілігін кешенді бағалаудың қайта жаңғыртылатын тәсілін әзірлеу және оның Қазақстан контексінде қарастырылған иллюстрациялық сценарийде қолданылуын көрсету. Зерттеудің ақпараттық базасын Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының (IATA), Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ICAO), Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының және Қазақстанның Авиациялық әкімшілігінің ресми құжаттары, нормативтік құқықтық актілер […]
БЕЛСЕНДІ ШУ КЕДЕРГІЛЕРІ КӨЗДЕРІН ПЕЛЕНГАЦИЯЛАУ ӘДІСТЕРІ
Аңдатпа. Жұмыста радио сәулелену көздерінен келетін немесе объектілерден шағылысу нәтижесінде пайда болатын радио толқындарының таралу бағытын белгілеу арқылы объектілердің бұрыштық жағдайын анықтау тәсілдері зерттеледі. Зерттеу «жасанды интеллект технологиясы негізінде ЛА радио сәулелену көздерін пассивті бағыттау міндеттері үшін аппараттық-бағдарламалық кешенді әзірлеу» ғылыми-техникалық жобасын гранттық қаржыландыру шеңберінде орындалады (03.10.2025 ж. №332/23-25 шарт, №Ар 327016/0225 жобасы). Зерттеулер жүргізу […]
АУТЕНТИФИКАЦИЯ ОҚИҒАЛАРЫН УАҚЫТТЫҚ ЖӘНЕ МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚТЫҚ КОНТЕКСТ НЕГІЗІНДЕ ТӘУЕКЕЛ БОЙЫНША РАНЖИРЛЕУ
Аңдатпа. Аутентификация журналдарындағы оқиғалар талдау басымдығы бойынша бірдей емес, сондықтан оларды уақыттық және мінез-құлықтық контекст негізінде ранжирлеу ақпараттық қауіпсіздіктегі маңызды міндет болып табылады. Зерттеудің мақсаты — мінез-құлықтық ұсынудың аутентификация оқиғаларын салыстырмалы тәуекел бойынша ранжирлеу сапасына қосатын үлесін, нәтижелердің тұрақтылығын, статистикалық негізділігін, түсіндірмелілігін және калибрленуін бағалау, сондай-ақ мінез-құлықтық басымдықтау тәсілінің нақты журналдық деректерде техникалық орындалуын тексеру. […]
ҚОРҒАНЫШ ҚАПТАМАЛАРЫНЫҢ КОРРОЗИЯҒА ТӨЗІМДІЛІК ПАРАМЕТРЛЕРІН БАҒАЛАУ МЕН ВИЗУАЛИЗАЦИЯЛАУҒА АРНАЛҒАН БАҒДАРЛАМАЛЫҚ КЕШЕНДІ ӘЗІРЛЕУ
Аңдатпа: Жұмыс деректерді өңдеуге, визуализацияға және қорғаныс жабындарының коррозияға төзімділігін болжамды талдауға арналған арнайы веб-интерфейсті әзірлеуге және бағдарламалық қамтамасыз етуге бағытталған. Мақалада агрессивті орталардың диффузия теңдеулерін полимерлі матрицалар (Фиктің екінші заңы), металл субстраттың электрохимиялық еру кинетикасы (Тафель теңдеуі) және қорғаныс қабаттарының деградациясының эмпирикалық модельдері арқылы біріктіретін математикалық аппарат ұсынылған. Ұсынылған формализмдер негізінде Python тілін, Streamlit […]
ЭКСТРЕМАЛДЫ ЖАҒДАЙЛАРДА ЖҰМЫС ІСТЕУГЕ АРНАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ӨТКІЗГІШ СЕНСОРЛАРДЫҢ ЭЛЕКТРОФИЗИКАЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ЗЕРТТЕУ
Аңдатпа. Қысым пульсацияларын авиациялық техникада өлшеу кезінде сезгіш элемент, жалғаушы арналар, корпус қуыстары және қоректендіру схемасы нәтижеге бірлесіп әсер етеді. Олардың үлестерін ажырату экстремалды жағдайларға арналған жартылай өткізгіш сенсорларды жобалау үшін қажет. Жұмыстың мақсаты — айқын берілген жорамалдар негізінде жиіліктік жауапты, жергілікті температуралық өтемдеуді және белгісіздіктің таралуын есептеу, сондай-ақ қолда бар сипаттамалар бойынша параметрлерді анықтаудың […]
КӨПТІЛДІ САЯСИ ДИСКУРСҚА АРНАЛҒАН ДИСКУРСТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРДІ ЕСКЕРЕТІН ГИБРИДТІ ҚҰРЫЛЫМ
Аңдатпа. Саяси коммуникация әлеуметтік платформаларға ауысып, пікірлер қысқа, код ауыстыру элементтері кездесетін және риторикалық тұрғыдан күрделі хабарламалар арқылы білдірілетін болды. Өнімдер мен қызметтерге қатысты пікірлерді талдауға бейімделген дәстүрлі сентимент талдау жүйелері саяси салаға тиімді түрде қолданылмайды, өйткені саяси полярлық автордың ұстанымымен (stance), ирониямен және мәтіннің дискурстық құрылымымен тығыз байланысты. Бұл мақалада сентимент талдаудың негізгі әдістері […]
АГРОИНЖЕНЕРИЯ БИЗНЕС-ПРОЦЕССТЕРІНІҢ ЦИФРЛЫҚ ЖЕТІЛУІН САПАЛЫҚ БАҒАЛАУ ӘДІСІН ӘЗІРЛЕУ
Аннотация. Бұл зерттеудің мақсаты — Шығыс Қазақстанда мал азығын өндіруге арналған ауыл шаруашылығы инженериясының сапасын жақсарту. Қазақстанның ауыл шаруашылығы өндірісі жоғары тәуекелді аймақ болып саналады, сондықтан ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілер мен тұтынушылардың тәуекелдері ауыл шаруашылығы инженериясының сапасының негізгі критерийлері ретінде қолданылады. Бұл міндеттерді осы ғылыми және өндірістік контексте жүзеге асыру, әсіресе аймақтық табиғи, климаттық және […]