Айдар мұрағаты

Компьютерлік ғылымдар, аспап жасау және автоматтандыру
Авторлар: Садуакасов Б.Е.,Бекаулова Ж.М., Маматова Г.У.

Аңдатпа. Қазіргі уақытта банк саласында Big Data технологиясын қолдануға байланысты елеулі өзгерістер орын алуда. Бұл тәуекелдерді басқарудың және банк жүйелерінің тиімділігін арттырудың жаңа мүмкіндіктерін ашады. Бұл мақалада Big Data технологиясын банк саласындағы тәуекелдерді басқаруда қолдану қарастырылады, сонымен қатар осы процеске байланысты негізгі артықшылықтар мен сын-қатерлер сипатталған. Сонымен қатар, Big Data-ны тәуекелді модельдеуде, деректерді талдауда және тәуекелді болжауда сәтті қолдану мысалдары келтірілген.

Түйін сөздер: Big Data, тәуекелдерді басқару, тәуекел стратегиялары, киберқауіпсіздік.

Авторлар: Абдулла Саид

Аңдатпа. Ауғанстанда күнделікті билік үшін күрес, кең таралған сыбайлас жемқорлық
және көптеген мәселелер күшейіп, ұлттық бірлік үкіметіне әсер етті. Елдің өмір сүруі
халықаралық көмек арқылы қамтамасыз етілді. Ауғанстанның сарапшылар желісі 2018 және
2019 жылдардағы парламенттік және президенттік сайлауда басқарушылық пен электр
алаяқтық болғанын хабарлайды. Ауғанстандағы екі партия елде тұрақты саяси шиеленіс
тудырды. Ауғанстан үкіметі белгілі бір мағынада зорлық-зомбылық пен қауіпсіздіктің
жоқтығынан зардап шекті. Елдің әлеуметтік-саяси басқаруы қауіпсіздік мәселелерін тиімді
шешуге бағытталмады. Сонымен қатар, COVID-19 пандемиясының таралуына байланысты ауған халқының тоқсан пайызы экономикалық, экологиялық дағдарыстар мен қауіпсіздік мәселелерінен зардап шекті. 2004 жылғы алғашқы сайлаудан кейін тағайындалған парламенттік сайлау баяу
дайындыққа байланысты бірқатар мәселелерге әкелді. Ауғанстан халқы мықты үкімет құруды
жөн көреді-бұл Ауғанстандағы президенттік сайлаудан алынған сабақ болды. Бұзушылықтар
мен алаяқтық дауыс беру схемаларының әртүрлі түрлерін көрсетеді. Бұл зерттеуде
сайлаушылардың келуіне негізделген Ауғанстандағы президенттік сайлауға қатысты
мәселелер қарастырылды. Елдің жанжалдан кейінгі жағдайы Ауғанстандағы сайлаушылардың
келуінің артуына немесе азаюына себеп болды. Президенттік және парламенттік сайлау
барысында елдегі әлеуметтік-саяси және экономикалық ахуалдың, сондай-ақ қауіпсіздік
саласындағы ахуалдың өзгеруі талданды. Әр жылдары өткен Ауғанстан парламенттік
палаталарының отырыстары тіркелген сайлаушылардың саны, бюллетеньдер мен нақты
дауыстар негізінде талданды.

Түйін сөздер: парламент, президенттік сайлау, Ауғаныстан халқы, экономикалық ахуал,
үкімет, сыбайлас жемқорлық.

Авторлар: Нәби Н.Б., Сапашев О., Рахметова Р.С.

Аңдатпа. Ақпараттық технология мен ғылымның өте жылдам қарқынмен дамуына
байланысты адамның білімі мен іскерлігіне де жоғары талаптар қойылуда. Соның ішінде
тұлғаның қалың көпшілікпен, жеке тұлғамен дұрыс қарым-қатынас орната алуы да бүгінгі
күннің алдыңғы қатарлы меңгеруге тиіс дағдыларының бірі болып отыр. Жасыратыны жоқ,
бүгінгі күні тіл тазалығына, сөздердің арқалайтын мән-мағынасына, әдеби тілдік нормаларға
мән берілмейтін коммуникация жасау қалыпты жағдай болып барады. Сол себепті де бүгінгі
білім беру үдерісінде оқушыға айтылым дағдысын дұрыс меңгерте білу талабы туындап отыр.
Тіл сабақтарын оқытуда айтылым әрекетінің қарым-қатынас орнатуда дұрыс орындалуы
маңызды. Әдістемелік еңбектерде «сөйлеу» деп қарастырылып жүрген терминді «айтылым»
деп, сөйлеуден ара жігін ажыратып, өз алдына жеке қарастырудың өзіндік ерекшеліктері мен
құрылымы қалыптасып келеді. Айтылымды оқыту мен оның әдіс-тәсілдері турасында
шетелдік және отандық әдіскерлер арасында сан түрлі тұжырымдар мен пікірлер айтылып,
әдістемелік оқу құралдары мен зерттеу жұмыстары жарық көрді. Айтылым белгілі бір
коммуникативтік мақсатты арқалай отырып сөйлеу процесі арқылы жүзеге асырылады.
Айтылым әрекетін сабақта ұйымдастыру арқылы оқушының ойы мен өзіндік тұжырымдарын
дұрыс жеткізе алуға дағдыландырамыз. Дағды өз кезегінде күнделікті сабақта үздіксіз
қайталанатын, соның негізінде автоматты түрде жасауға дейін жеткізілген үдеріс. Сондықтан
да қазіргі білім беру парадигмасы оқушы бойында дұрыс білім-іскерлік дағдылардың
жиынтығын қалыптастыруды мақсат етіп қойып отыр. Мақалада айтылым әрекеті мен оны
меңгертудің әдіс-тәсілдері, 4К моделі тұжырымдамасына негізделген нақты тапсырмалар
үлгісі арқылы оқушыға меңгерту жолдары ұсынылады.

Түйін сөздер: айтылым әрекеті, 4К моделі, сыни ойлау, қарым-қатынас, ынтымақтастық, тілдік комбинациялар, оқыту әдістері, таным.

Авторлар: Ақбаева А.Н., Ақбаева Л.Н.

Аңдатпа. Мақалада Мемлекет басшысы Қ.К. Тоқаевтың 2023 жылғы 1 қыркүйектегі
«Әділ Қазақстанның экономикалық бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауының негізгі
ережелеріне терең саясаттанушылық талдау берілген. Жолдауда президент Тоқаев елдегі
қалыптасқан жағдайға шолу жасады, орта мерзімді кезеңдегі жұмыстың негізгі бағыттарын
белгіледі, қоғамдық өмірдің барлық «ауыр» нүктелерін қамтыды және Үкімет алдына біздің
қоғам дамуының нақты векторларын қойды. Президенттің ойынша, 2022 жылы жүргізілген
саяси жаңғырудың жалғасы енді құрылымдық экономикалық өзгерістер болуы тиіс.
Осылайша, елімізде «азамат – бизнес – мемлекет» триадасында қарым-қатынастарды терең
қайта құру күтіп тұр. Президент Тоқаев Қазақстанның қуатты экономикалық серпіліс жасауға
мүмкіндігі бар деп есептейді. Сондықтан абстрактілі жетістіктерге емес, азаматтардың өмірін
нақты жақсартуға негізделген жаңа экономикалық модельге кезең-кезеңімен, бірақ батыл және
батыл көшу керек.
Үш қағида – әділеттілік, инклюзивтілік және прагматизм – елдің жаңа экономикалық
бағытын айқындаушы болуға тиіс. Қазақстанның экономикалық дамуының жаңа парадигмасы
біздің бәсекелестік артықшылықтарымызды тиімді пайдалануға, сондай – ақ өндірістің барлық
негізгі факторлары-еңбек, капитал, ресурстар мен технологиялардың әлеуетін ашуға
негізделетін болады. Жаңа экономикалық саясат аясында ұзақ мерзімді эфемерлік мақсаттар
қою тәжірибесін ұмытып кету керек. Осы Жолдауда баяндалған барлық міндеттер үш жыл
ішінде шешілуі тиіс, ең күрделісі бойынша басқа да нақты мерзімдер айқындалатын болады.
Мақала авторлары Президенттің 2023 жылғы Жолдауын қазақстандық қоғамның жаңа саяси
күн тәртібі деп санайды, онда қалыптасып жатқан саясаттың негізі орта таптың нығаюына
ставка болады.

Түйін сөздер: әл-ауқат мемлекеті, климаттық күн тәртібі, банк секторы, мемлекеттік
қызмет, кадр саясаты, саяси жаңғырту, зияткерлік платформа, либералды-демократиялық
құндылықтар.

Авторлар: Акбаева А.Н., Акбаева Л.Н.

Аңдатпа. Мақалада Қазақстан Республикасы сыртқы саясатының жаңа
тұжырымдамасының маңыздылығы, онда қолданылатын ескі және жаңа тәсілдер мен
қағидаттар, жаңартылған басымдықтар ашылады. Авторлар Қазақстанның халықаралық
қатынастар жүйесіндегі қазіргі жағдайға, халықаралық тәжірибеге, сыртқы саясаттың негізгі
принциптеріне дәйекті саяси талдау жасайды. Мақалада Қазақстанның сыртқы саяси
стратегиясының мақсаттары мен міндеттері, еліміздің халықаралық аренадағы негізгі
басымдықтары, сыртқы саясатты жүзеге асыру құралдары, іске асыру кезеңдері мен күтілетін
нәтижелер көрсетілген. Мақала авторлары халықаралық қатынастар жүйесіндегі қазіргі жағдайды талдау арқылы жаңа тұжырымдаманың бұрынғысынан ерекшеленетінін атап көрсетеді. Бұл ретте
сенім дағдарысы және әртүрлі халықаралық акторлар арасындағы қақтығыстардың күшеюі
сияқты осы жүйеге қатысты сын-қатерлер мен қауіптерді анықтауға баса назар аударылады.
Қазақстан, бір жағынан, «бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып», әлемдік саясаттың
жаһандық және аймақтық деңгейінде болып жатқан үдерістерді жақсы түсінеді және ескереді.
Екінші жағынан, халықаралық аренадағы түсініксіз жағдайларда ол өзін «халықаралық және
аймақтық тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз етуге елеулі үлес қосатын халықаралық
қоғамдастықтың белсенді және жауапты мүшесі» ретінде көрсету маңызды және тиімді.
шетелдік серіктестермен достық, болжамды және өзара тиімді қарым-қатынастарды сақтауға
бағытталған.

Түйін сөздер: сенім дағдарысы, көпжақтылық, адам факторы, инвестициялық ынтымақтастық, «жұмсақ күш», «аймақтағы жетекші мемлекет» мәртебесі, «халық дипломатиясы» құралдары.

Авторлар: Суранчиева Н.Р., Елубай А,М., Тулекова Г.Х.

Аңдатпа. Бұл мақала азаматтық авиация оқу орындары түлектерінің тілдік
құзыреттілігінің авиациялық тізілімінің лексикалық компонентін әзірлеу мәселесін
қарастырады. Курстың оқу-әдістемелік қамтамасыз етілуі сынақтан өтті және азаматтық
авиация оқу орындарының оқу процесінде пайдалануға ұсынылады.

Түйін сөздер: лексикалық компонент, тілдік құзыреттілік, оқу процесі, азаматтық
авиация, жетілу, авторлық курс.

Авторлар: Шукурова С.М.,Сайдумаров И.М.

Аңдатпа. Мақалада Азаматтық авиацияның заңнамалық және нормативтік-құқықтық құжаттарын жүйелеу, сондай-ақ заңнамалық және нормативтік-құқықтық құжаттарға Электрондық білім беру кешенін құрылымдық-функционалдық ресімдеу қарастырылған. Заңнамалық және нормативтік-құқықтық құжаттарды жүйелеу, осы құжаттардың ақпараттық өрісін математикалық құрылымдық-функционалдық ресімдеу мәселелерін зерттеу нәтижелері оқу мақсаттарында пайдаланылатын ГА заңнамалық және нормативтік-құқықтық құжаттарын жүйелеудегі қолданыстағы тәсілдер олардың мәртебесін, мақсаты мен пайдалану шекараларын жеткілікті дәрежеде көрсететінін, пайдаланудың басымдығы мен салаларын есепке алу кезінде ортақтыққа ие екенін көрсетті the ГА, бұл оларды EOC ақпараттық өрісі тұжырымдамасын құру үшін негіз ретінде қабылдауға негіз береді.
Түйін сөздер: жүйелеу, АА құжаттары, заңнамалық, нормативтік-құқықтық, құжаттар, авиадиспетчерлер.

Авторлар: Засорина Ю.А., Рябченко И.Н.

Аңдатпа. Авиациялық студенттерді дайындау кезінде ағылшын тілінің
аудиохабарламаларын қабылдау дағдыларын барынша дамыту, кәсіби бағдарланған ауызша
сөйлеу сияқты оларды оқытудың ерекшеліктерін ескеру қажет. Бұған контекстке бағытталған
жаттығуларды құру арқылы қол жеткізуге болады, сонымен қатар студенттер арасындағы
жұмыстың үйлесімділігін, өзара әрекеттесуін және ұйымшылдығын арттыруға, әртүрлі
мәселелерді шешуде дағдылар мен дағдыларды дамытуға бағытталған. Студенттерді
болашақта олардың практикалық жұмысында туындауы мүмкін рөлдік ойындар мен
модельдеу жағдайларына қосу идеясы тек құптауға болады.

Түйін сөздер: авиациялық фразеология, техникалық қауіпсіздік, тілдік дайындық, оқыту
мазмұны, жаттығулар, кәсіби құзыреттілік.

Авторлар: Урсарова А.К., Айкумбеков М.Н.,Жатканбаева Э.А.

Аннотация. В данной работе разработана формальная методика оценки
профессиональной подготовки оперативно-диспетчерского персонала железнодорожных
станций, а также усовершенствованы методы расчета норм времени на маневровые движения,
выполняемые в процессе смены вагонов.

Ключевые слова: человеческий фактор, жеезнодорожная станция, моделирование, тренажер, информационная модель.

Авторлар: Закирова Л.З.

Аңдатпа. Бұл мақалада таудағы және орман өрттерін сөндіру үшін борттық шөміші бар тікұшақты пайдаланудың тиімділігін зерттелген. Мақалада өрт аймағында қарқынды конвективтік ағындар жағдайында орман өрттерін сөндіру кезінде олардан жұмыс сұйықтарын ағызу процесінде тікұшақтардың сыртқы ілмегі бойынша төгілу құрылғыларының динамикасы туралы есептелген және эксперименталды деректер келтірілген, негізгі қорытындылар мен ұсыныстар тұжырымдалған. Ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз ету және осы жағдайларда өрт сөндіру тиімділігі.

Түйін сөздер: дренаждық құрылғылар, Bambi, ВСУ-5А, өрт сөндіру тиімділігі,ақпараттық жүйе, азаматтық авиация, көлік.

Авторлар: Исимова А.

Аңдатпа. Аталмыш зерттеу жұмысы білім алушылардың күйзелісінің академиялық
үлгерімдеріне әсерін және қызығушылықтың осы қатынасқа ықпалын зерттеді. Зерттеу
жұмысына респонденттер ерікті түрде қатысты және кездейсоқтық тәсілмен іріктеліп алынды.
Күйзелісті қабылдау, академиялық жетістік және қызығушылықты бағалаған өлшемдердің
осы зерттеу жұмысындағы сенімділік дәрежесі .70 және одан жоғары коэффициентке тең.
Бивариативті талдау арқылы қызығушылық пен күйзеліс арасындағы байланыстар анықталып,
оның нәтижесі бойынша теріс r корреляция деңгейі білім алушылардың қызығушылық деңгейі
неғұрлым жоғары болса, күйзелістің деңгейінің төмен болатындығын, керісінше, күйзелістің
деңгейі неғұрлым төмен болса, қызығушылықтың деңгейінің артатындығын көрсетті.

Түйін сөздер: күйзеліс, академиялық жетістік, қызығушылық, білім алушылар.

Авторлар: Батырбаева М.А.

Аңдатпа. Аталмыш мақалада қазіргі таңдағы қолданыстағы Қазақстан республикасы
мемлекеттік рәміздері мен сақ мәдениетінің арасындағы тарихи-мәдени байланыс туралы сөз
қозғалады. Семантика, геральдика заңдылықтарына сүйене отырып жасалған тарихи
салыстырмалы талдау десек те болады. Сонымен қатар, ел тарихының, мәдениетінің тереңде
жатқаны, аң стилі әлемдік өркениетте өзіндік орнын ойып тұрып алғаны барлығымызға
белгілі.

Түйін сөздер: Мемлекеттік рәміз, геральдика, композиция, аң стилі, колорит, таңба,
символ, стратегия.

load...