Нөмір мұрағаты

№-3 (26) 2022
Авторлар: Шпаков П.С.,Ожигин С.Г.,Ожигина С.Б.,Мусина Г.А.,Бактыкереев М.К.
Нөмір мұрағаты: №-3 (26) 2022

Аңдатпа. Жұмыста ғимараттар мен құрылыстарды ақпараттық модельдеу технологияларын енгізу кезінде инженерлік және құрылысты жобалау саласында ұшқышсыз ұшатын аппараттарды қолданудың тиімділігін дәлелдейтін зерттеулер ұсынылған.

Түйін сөздер: ұшқышсыз ұшу аппараты, ғимаратты ақпараттық модельдеу, жобалау, құрастыру.

Авторлар: Сайдахмедов Р.Х.,Саидахмедова Г.Р.
Нөмір мұрағаты: №-3 (26) 2022

Аңдатпа. ӘК газтурбиналық қозғалтқышының құрылымдық элементтерінің нақты күйі мен қалдық қызмет ету мерзімін диагностикалау әуе кемелерін пайдалану кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесін шешудегі негізгі міндет болып табылады.
Ресурс пен беріктікті бағалаудың ең маңызды буыны GTE турбинасы болып табылады – пішіннің күрделілігімен және кернеулердің шоғырлану аймақтарының көптігімен ерекшеленетін құрылымдық элементтердің кернеулі-деформациялық күйін (СЖС) анықтау. Бұл ретте деформациялар мен кернеулердің нақты мәндерін және олардың жұмыс кезінде уақыт бойынша өзгеруін анықтау беріктік пен қызмет ету мерзімін бағалау үшін де, жұмыс режимдерін оңтайландыру және құрылымдарды жақсарту бойынша ұсыныстар әзірлеу үшін де қажет.

Түйін сөздер: кернеу-деформация күйі, диагностика, ыстыққа төзімді жабындар, GTE турбиналық қалақтары, модельдеу.

Авторлар: Мирзали К.С., Каримов Б.А.

Аңдатпа: Қазіргі жағдайда трансұлттық корпорациялар тауарлар мен қызметтерді жақсарту және оларды шетелдік нарықтарға экспорттау бойынша жарнамалық жобаларды басқару кезінде тәуекел тұжырымдамасына жүгінуде. Атап айтқанда, жергілікті нарыққа аз бейімделетін және қатаң реттелетін халықаралық жарнамалық жобалар әзірленуде. Халықаралық жарнама жобасы көбінесе ұлттық, мәдени, діни, тілдік және басқа да айырмашылықтарды ескере отырып, әртүрлі елдер мен аймақтарға өзгерістер енгізуді талап етеді. Сондықтан трансұлттық корпорациялар әртүрлі елдердің нарықтарына қатысты жарнама тақырыбын және сендіру тактикасын таңдау, өзгерту қажеттілігіне тап болады [3]. Қазіргі жағдайда көптеген халықаралық компаниялар әлемдік жарнама құрылымдарына интеграцияны қамтамасыз ететін ең озық технологиялар негізінде жарнамалық жобалар жасайды. Әлемдік нарықтағы жарнамалық қызметтегі ғылыми-техникалық революция нәтижесінде көптеген өзгерістер болды, олар келесі үш салада айқын көрінеді: жарнама процесін компьютерлендіру және ақпараттылықты қолдану; халықаралық жарнама саласындағы ғаламдық электрондық Интернет желісінің өсіп келе жатқан ықпалы; ұялы телефондардағы жарнамаларды белсенді пайдалану.

Түйін сөздер: жарнама, логистика, тәуекел.

Авторлар: Шукурова С.М.,Сайдумаров И.М.

Аңдатпа. Бұл жұмыс белгілі бір дәрежеде Өзбекстан Республикасы Президентінің «Азаматтық авиация кәсіпорындарын трансформациялау және қолдау жөніндегі шаралар туралы» қаулысында (Өзбекстан Республикасы Президентінің 2021 жылғы 30 сәуірдегі № ПП-5100 қаулысы) және осы қызметке қатысты басқа да нормативтік актілерде көрсетілген міндеттерді іске асыруға ықпал етеді. Осы шешімге негізделген өзгерістер, әрине, авиация салалары үшін кадрлар даярлау мәселесімен байланысты. Жаңа құрылымдар бойынша оқыту процесі жақсартылуы тиіс. Осыған байланысты білім беру жүйесіне жаңа ғылыми негізделген электрондық әдістемелік құралдар құру және енгізу қажет. Сондай-ақ, АА авиациялық құжаттарын жүйелендірудегі негізгі тәсілдер келтірілді, әдеби дереккөздердің деректері талданды және «ЖНПД» электрондық-білім беру кешенінің (EOK) мақсаттары мен міндеттеріне жауап беретін тәсіл қабылданды. Авиациялық құжаттарды жүйелеу аспектісінде Өзбекстанның әуе кеңістігінде ұшуды орындау ережелерін айқындайтын негізгі нормативтік-құқықтық құжаттардың бірі – АПРУЗ-91 құжатына маңызды рөл бөлінген. АПРУЗ-91 деректеріне сәйкес ұшуды қамтамасыз ету түрлеріне байланыстыра отырып, авиациялық құжаттардың алуан түрлілігін жүйелеу жүзеге асырылды. Жүйелеу кезінде 486 Doc құжаты және 348 Cir ICAO циркулярлары және Чикаго конвенциясына 19 қосымша, сондай-ақ Өзбекстан Азаматтық авиациясының 87 нормативтік-құқықтық құжаттары ескерілді.

Түйін сөздер: Авиация, жүйелеу, құжат, процесс, авиадиспетчерлер.

Авторлар: Семенюк В.В., Риттер Е.С.,Зыкова Н.В.,Риттер Д.В., Смирнов А.П.

Аңдатпа. Бұл мақалада жеңіл жүктерді тасымалдау саласында ұшқышсыз ұшатын аппараттарды қолданудың келешегі талқыланады. Автор ұшқышсыз ұшатын аппараттардың жолдарды кесіп өту кезінде қабырғалар, ағаштар және басқа дрондар түріндегі кедергілермен соқтығысудан қорғалмаған проблемасын атап өтті. Осыған байланысты мақалада микрожолақты фазалық антенналық массивтердің электродинамикалық сипаттамаларын зерттеу сипатталған, олардың ультрадыбыстық сенсорларға негізделген кедергілерді болдырмау жүйелерінен артықшылығы атап өтілген. Параметрлердің тиімді мәндерін жоғалтпай ұшқышсыз ұшу аппаратының корпусында ыңғайлы және шағын өлшемді орнату үшін антенналардың өлшемін азайтуға мүмкіндік беретін субстрат құрылымы қарастырылады.

Түйін сөздер: отын деңгейін өлшегіш, потенциометриялық әдіс, отын багы.

Авторлар: Вентлянд К.Д.

Аңдатпа: Бұл мақалада шудың ластану мәселесі қарастырылады. Шудың ластануы-бұл антропогендік әсер нәтижесінде дыбыстардың табиғи көлемі мен тоналдылығының өзгеруі. Авиациялық техниканың шуы шудың ластану фигураларының бірі болып табылады. Әуе кемесіндегі шудың негізгі көздерін талдағаннан кейін көздегі шуды басқару жүйесі анықталды. Қоршаған ортаға авиациялық шудың әсерін азайту бойынша шешімдер ұсынылды.

Түйін сөздер: авиациялық шу, шу әсері, шу көзі, көз механизмі.

Авторлар: Савостин А.А.,Савостина Г.В.

Аңдатпа. Жұмыста диктордың сөйлеуіне сәйкес эмоцияларды автоматты түрде жіктеу мәселесін шешу үшін қажетті әдіснамалық негіздер берілген. Машиналық оқыту әдістеріне негізделген эмоцияларды жіктеу алгоритмін синтездеудің жалпы принципі ұсынылған. Цифрлық сигналдарды өңдеу құралдарын қолдана отырып, сөйлеуден маңызды ақпараттық белгілерді ажыратуға мүмкіндік беретін сөйлеу процесінің моделі ұсынылған. Ықтималдылық тәсіліне негізделген классификатордың математикалық моделін құрудың жалпы процесі сипатталған.

Түйін сөздер: эмоцияны тану, сөйлеу, автоматты жіктеу, машиналық оқыту.

Авторлар: Елубай А.М.,Тулекова Г.Х.,Суранчиева Н.Р.

Аңдатпа. Мақалада сөйлесім әрекетінің маңызды бір түрі тыңдалым әрекетін меңгертудің маңызы туралы айтылады. Орыс тілді аудиторияда авиация саласы бойынша білім алушыларға тыңдалымды меңгерту арқылы тілдік қарым-қатынасқа түсу мүмкіндігін дамытып, тіл үйренуге деген қызығушылығын, ынтасын, белсенділігін арттыруға болады. Білім алушының тыңдалған ақпаратты қабылдауы, есте сақтауы мәтін мазмұнының ақпараттылығы мен композициялық құрылымына, сондай-ақ мәтін көлемі мен айтылу уақытына байланысты. Аудиомәтінде негізгі ойды білдіретін фактілер мен дәлелдемелерден тұратын ақпараттың болуы, белгілі бір шешімі бар мәселенің болуы, айтылған ойдың логикалық жүйелілігі және соңында мәтіннің мазмұнын ашатын қорытындының берілуі – мәтіннің әдістемелік талапқа сай екенін көрсетеді. Жалпы мәтіннің мазмұны тіл үйренушіге түсінікті болып, тіл үйренуші оны сөйлеу үдерісінде қолдана білу керек. Мәтіндегі таныс емес сөздер 2 пайыздан аспаған жағдайда, тіл үйренуші оларға назар аудармай, мәтінде айтылуға тиісті негізгі ойды меңгеруге тырысады. Тыңдалымды меңгертумен қатар оны бақылау, бағалау қатар жүріп отырғанда ғана жұмысымыздың нәтижесін көре аламыз.
Мақалада авиация саласы бойынша білім алушылардың кәcіби мәтіндерді тыңдалым арқылы меңгертудің оңтайлы əдіcтері мен тəcілдері қараcтырылған. Маманның кəcіби бағыттылығын, іcкерлігін қалыптаcтыру. Жoғары oқу oрнында білім беру — қoғам дамуының негізгі жoлы. Coндықтан кəcіптік білім беруде өтілетін тақырыптар, coның ішінде жocпарлау мəcелеcі, ғылымның coңғы жетіcтіктеріне негізделуі тиіc.

Түйін cөздер: тыңдалым, кәcіби cөздер, кәcіби бағытталған, практикалық oқыту,oқыту дағдыcы.

Авторлар: Сайлаубекова А.Ж.,Золотов А.Д.,Оспанов Е.А.

Аңдатпа. Бұл мақалада анық емес реттеуішті автоматты реттеу жүйесінің қасиеттерін зерттеу келтірілген, ол фазалық озық анық емес жалған сызықты түзеткіш құрылғы мен ПИД- реттеуішті қамтиды.
Классикалық теория тұрғысынан анықталған анық емес нысандарды басқару және реттеу жүйелерін құрудың баламалы әдістерінің бірі – анық емес логикалық контроллерлерді қолдану.
Сондықтан қолданыстағы микроконтроллерлер негізінде жалған басқару контроллерлерін жасау өте өзекті мәселе, өйткені жалған жиынтықтар мен анық емес логикалық кіріс-шығыс негізінде жалған сызықты сызғыш контроллері дәстүрлі PID реттегішке қарағанда жоғары өтпелі сапа көрсеткіштерін бере алады.
Псевдо-сызықты түзету құрылғылары ретінде (ПТҚ) біз амплитудасы бар ТҚ, фазаның алдын-ала және амплитудасы мен фазасы үшін бөлек арналары бар, өйткені PID контроллерінің негізгі кемшіліктерінің бірі – фазалық кідірістің болуы және өлшеу каналындағы кедергілерге жоғары сезімталдық.
Түйін сөздер: Микроконтроллер, реттегіш, псевдо-сызықты түзету құрылғылары, анық емес логика контроллері, өтпелі процестің сапасы.

Авторлар: Акбаева А.Н., Акбаева Л.Н.

Аңдатпа. Мақалада 2022 жылдың 1 қыркүйегінде өткен Мемлекет басшысы Тоқаевтың Қазақстан халқына «Әділ мемлекет. Біріккен ұлт. Өркендеген қоғам» атты Жолдауында көрсетілген қазақ қоғамының үйлесімді дамуының үш факторы қарастырылады. Оларға – ұлт денсаулығын қамтамасыз ету, білім беру жүйесінің деңгейін көтеру және әлеуметтік саланы реформалау салалары жатады. Жолдауда белгіленген стратегиялық бағдарларды жүзеге асырудың критерийі – адамдар. Демек, ұлттық байлықты әділ бөліп, әрбір азаматқа тең мүмкіндік беру – алдағы реформалардың басты мақсаты. Жолдауда медицинаны реформалау бағыттарының ішінде, ең алдымен, саланың жеткіліксіз қаржыландыруы көрсетілген, осыған байланысты денсаулық сақтау саласын қаржыландыру тәсілдерін қайта қарау және медициналық инфрақұрылымды кешенді түрде жетілдіру жоспарланып отыр. Білім беру жүйесін реформалауға келетін болсақ, Жолдауда мектепке дейінгі білім беруден бастап жоғары оқу орындарына дейінгі білім берудің барлық деңгейлері қамтылған. Бұл жерде ұстаздар мен тәрбиешілердің еңбекақысы мен әлеуметтік жағдайын көтеруге басымдық беріледі. Жоғарғы білім саласындағы реформаларға қатысты Жолдауда жоғарғы оқу орындарындағы білім сапасы мен білім беру құнының сәйкестігіне қол жеткізу міндеті қойылған.
Елдегі әлеуметтік мәселелерді шешу – Жолдаудың іргетасы. Сондықтан ең төменгі жалақыны анықтаудың жаңа әдістемесін енгізу, зейнетақы реформасын жүзеге асыру, атаулы әлеуметтік көмектің бірыңғай жүйесін енгізу, жастар арасындағы жұмыссыздық мәселесін шешу ұсынылады.

Түйін сөздер: Мемлекет басшысының Жолдауы, ұлт денсаулығы, білім беру жүйесінің деңгейін көтеру, әлеуметтік саланы реформалау, медицинаны жеткіліксіз қаржыландыру, білім сапасы, жалақыны көтеру, зейнетақы реформасы.

Авторлар: Засорина Ю.А.

Аңдатпа. Бұл мақалада техникалық университет студенттері үшін кәсіби шет тілінде модульдік оқытуды қолданудың негізгі принциптері мен әдістері қарастырылады, олар мақсатқа жетуде оңтайландыруға және оқу үдерісінің тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

Түйін сөздер: модульдік білім беру, модульдік оқытудың принциптері мен технологиялары, модульдік бағдарлама, коммуникативті-мәдени құзыреттілік, мәдени-тілдік тұлға, кәсіптік оқыту.

Авторлар: Абишева Г.Ф.

Аңдатпа. Мақалада шет тілін оқытудың интенсивті әдісі қарастырылған. Мақалада ХХ ғасырда жасалған, өзектілігін жоғалтпайтын және бүгінде қолданылып жүрген әртүрлі бірегей техникалар ұсынылған. Олардың артықшылықтары мен кемшіліктері талданады, бұл мұғалімге өзінің оқу курсын құру үшін ең қолайлысын таңдауға көмектеседі.


Түйін сөздер: шет тілін оқытудың интенсивті әдісі, суксистология, суксопедиялық әдіс, мидың резервтік мүмкіндіктері, оқу процесін ұйымдастыру.

Загрузка...